Generative AI seperti ChatGPT dan Claude yang boleh menulis emel, menghasilkan kod, menterjemah, merancang perjalanan dan memberi idea hadiah kini digunakan secara meluas — dan kajian saintifik mula memberi amaran bahawa pergantungan berlebihan pada alat ini boleh menjejaskan kebolehan kognitif manusia.
Satu kajian Amerika-British ke atas 1,222 orang, yang masih dalam proses semakan rakan sebaya, mendapati penggunaan alat AI untuk menyelesaikan tugasan aritmetik atau pemahaman bacaan memperbaiki prestasi dalam jangka pendek tetapi menurunkan keputusan dalam jangka panjang serta mengurangkan kesediaan peserta untuk terus mencuba apabila alat itu tidak tersedia. Penulis kajian menulis bahawa “These findings are particularly concerning because persistence is foundational to skill acquisition and is one of the strongest predictors of long-term learning.”
Grace Liu, pelajar kedoktoran di Carnegie Mellon University dan penulis utama kajian itu, berkata kebolehan AI untuk memberi jawapan pantas “menghilangkan peluang pembelajaran” kerana alat ini boleh diguna untuk hampir semua aktiviti intelektual, rasional dan kognitif.
Implikasi sama muncul dalam satu kajian MIT 2025 yang menjadi tular, yang menunjukkan pelajar yang menggunakan generative AI untuk menulis esei memperlihatkan keupayaan pemikiran kritikal yang lebih rendah. Penyelidikan lain menamakan fenomena ini sebagai “cognitive offloading” atau malah “cognitive surrender”.
Johann Chevalere, penyelidik dalam psikologi sosial dan kognitif di institusi awam Perancis CNRS, menjelaskan manusia mempunyai kecenderungan untuk “menjimatkan tenaga”. “Dalam kehidupan seharian, kita sering menggunakan strategi yang membawa kita ke inti perkara dengan lebih cepat tanpa mengkaji secara mendalam kerana ia mahal dari segi kognitif,” katanya. Chevalere menambah penggunaan generative AI berpotensi mengukuhkan kecenderungan tersebut: “If there are activities you never do, the brain — which works by saving energy — won’t go to the trouble of maintaining connections that aren’t being used.”
Pembangunan AI yang boleh disesuaikan untuk pelbagai masalah membezakan gelombang ini daripada bantuan berkomputer sebelumnya. Misalnya, kalkulator elektronik membantu menyelesaikan persamaan tetapi proses kaedah dan penalaran masih terletak pada manusia; generative AI pula sering memberikan penyelesaian terus.
Sebagai reaksi, pembangun model generative AI mula menambah fungsi “Socratic” untuk menggalakkan pemikiran pengguna, walaupun buat masa ini kebanyakannya disasarkan kepada pelajar. Contoh termasuk “study mode” dalam OpenAI’s ChatGPT dan “guided learning” dalam Google’s Gemini. Microsoft pula berkata ia memasukkan amaran tentang risiko kesilapan ke dalam model Copilot dan mengingatkan pengguna untuk menyemak maklumat yang diberi. Dalam kenyataannya Microsoft menyatakan, “The risk of excessive cognitive offloading is real, especially if AI is used to automate tasks that are also valuable for developing skills,” dan menambah bahawa pengguna perlu dilatih untuk menggunakan alat ini dengan betul.
Para penyelidik turut menekankan kekurangan kajian berskala besar dan jangka panjang untuk menilai impak sebenar teknologi baharu ini ke atas otak manusia. Sementara itu, Chevalere menyimpulkan bahawa pengguna mempunyai tanggungjawab: “It’s up to us to use AI in a smart way. We’ll adapt to this technological revolution just as we have to the previous ones.”
Laporan ini disediakan berdasarkan laporan AFP, PARIS, 15 Julai.
