Miri menerima Anugerah Asean Clean Tourist City untuk penggal tiga tahun kedua berturut-turut, namun pemerhatian di lapangan menunjukkan tahap kebersihan bandar itu berbeza-beza, menimbulkan persoalan di kalangan penduduk sama ada anugerah itu menggambarkan realiti sepenuhnya.
Laporan pemerhatian The Borneo Post di beberapa lokasi pelancongan dan kawasan komersial mendapati walaupun banyak ruang awam dijaga rapi, masih terdapat tong sampah melimpah, rumput terlalu panjang dan longkang tersumbat dengan pembungkusan makanan, sisa plastik, tin aluminium serta air bertakung. Di Pelita dan Boulevard Commercial Centres — kawasan tumpuan restoran, kafe dan kedai kopi — bau hanyir minyak dan air bertakung dari longkang tersumbat sering menjadi aduan penduduk dan pengunjung.
Beberapa pusat kutipan sampah turut menjadi tempat pembuangan tidak teratur apabila beg sampah, perabot lama dan barangan besar ditinggalkan di luar tong, menyumbang kepada bau busuk serta memberi ruang pembiakan dan sumber makan kepada tikus.
Rantaian tanggungjawab
Pengerusi Jawatankuasa Perkhidmatan Bandar Majlis Bandaraya Miri (MCC), Pengerusi Majlis Bandaraya Miri, Kelvin Chia, berkata isu kebersihan bukan berpunca daripada satu pihak sahaja tetapi melibatkan rangkaian tanggungjawab antara kontraktor, perniagaan, penduduk dan majlis bandaraya sendiri.
“Kita sering melihat keputusan akhir — longkang kotor atau lorong belakang dipenuhi sampah. Di balik itu ada pelbagai pihak yang tindakannya mempengaruhi hasil tersebut,” katanya.
Kelvin Chia menjelaskan salah satu cabaran utama majlis ialah memastikan kontraktor melaksanakan tanggungjawab mengikut kontrak. Kontraktor kadangkala gagal menampung saiz kawasan perkhidmatan yang diberikan; apabila kerja tidak selesai, amaran dikeluarkan dan selepas tiga surat amaran, kontrak boleh ditamatkan. Beliau memberitahu tiga kontraktor penyelenggaraan kediaman baru-baru ini telah ditamatkan kerana prestasi tidak memuaskan.
Masalah longkang seringkali berpunca daripada tabiat pembuangan sisa oleh premis makanan. Menurut Chia, longkang dibersihkan secara berkala—biasanya pada waktu malam untuk mengelak gangguan perniagaan—tetapi asap dan sisa minyak terus memasuki sistem longkang kerana sesetengah premis tidak memasang atau tidak menyelenggara grease trap dengan betul. “Sesetengah premis tidak memasang grease trap langsung untuk menjimatkan kos. Ada yang dipasang tetapi tidak diselenggara. Akhirnya lemak itu sampai ke dalam longkang dan kitaran tersumbat-bersih berulang,” katanya, sambil mengakui perlunya pematuhan dan penguatkuasaan lebih kuat bagi menangani punca sebenar.
Kepentingan pengawasan dan had operasi
Chia turut mengakui majlis bandaraya menghadapi kekangan operasi termasuk kekurangan pegawai penyelia yang memantau kontraktor. “Dalam beberapa kes satu penyelia perlu mengawasi beberapa zon dan beberapa kontrak serentak dan itu mencipta cabaran,” jelasnya, sambil menyebut ramai penyelia berpengalaman telah bersara dan kekosongan tidak sentiasa diisi disebabkan keputusan pentadbiran di luar kawalan ahli majlis.
Beliau juga memberi amaran bahawa peningkatan penduduk menyebabkan lebih banyak sampah dibawa ke tapak pelupusan; pada kadar semasa, kapasiti tapak pelupusan mungkin bakal melebihi had. Bandaraya kini menghasilkan kira-kira 80,000 tan sampah setiap tahun, di mana sekitar 40 peratus adalah sisa makanan. Pemprosesan sisa makanan dikenal pasti sebagai cabaran seterusnya yang ingin ditangani MCC.
MCC mengenal pasti 13 lokasi pembuangan haram dan telah membersihkan empat daripadanya. Untuk mengawal pembuangan haram, beberapa lokasi dipasang kamera litar tertutup (CCTV). Chia berkata majlis mensasarkan untuk menangani sekurang-kurangnya 60 hingga 80 peratus daripada lokasi yang tinggal dan bercadang mendidik orang ramai tentang pembuangan barangan besar dengan betul, sama ada menggunakan tapak pelupusan Kuala Baram atau mengupah kontraktor majlis dengan bayaran RM80. Menurutnya, “membersihkan tapak ini bermakna pembaziran dana awam dan tenaga kerja yang sepatutnya boleh ditumpukan untuk memperbaiki kemudahan dan perkhidmatan bandar.”
Peranan infrastruktur dan kerjasama antara pihak berkuasa
Pengerusi Jawatankuasa Infrastruktur Bandar, Leslie Lau Ik Chie, berkata jawatankuasa itu bertanggungjawab merancang dan memantau infrastruktur seperti jalan, longkang dan lampu jalan — elemen teras yang memerlukan kerjasama rapat antara jabatan dan agensi. “Kita perlu bekerjasama kerana satu jawatankuasa mungkin ada idea pembangunan, tetapi peranan kami ialah menasihati dari segi praktikal, keperluan penyelenggaraan dan aspek kejuruteraan,” katanya.
Lau tidak mengetahui kriteria tepat yang membawa kepada penganugerahan Asean Clean Tourist City kepada Miri, tetapi beliau yakin infrastruktur jalan memainkan peranan besar dalam keselamatan, aksesibiliti dan aliran trafik yang efisien. Beliau turut menekankan bahawa sistem perparitan yang lama, direka beberapa dekad lalu, kini kerap tidak mencukupi untuk pembangunan semasa dan hujan yang semakin lebat. “Tiga puluh tahun lalu, kapasiti longkang mungkin mencukupi. Hari ini kita ada lebih pembangunan, lebih aktiviti komersial dan hujan lebih lebat. Ia mengakibatkan dinding longkang runtuh, asas longkang rosak, konkrit retak,” ujarnya.
Proses menaik taraf longkang memerlukan perancangan menyeluruh bagi rangkaian perparitan, audit tapak telah dijalankan untuk mengenal pasti lokasi yang perlu direka semula, dan anggaran pembiayaan yang besar diperlukan untuk pelaksanaan.
Pengurusan aduan dan harapan awam
Datuk Bandar Adam Yii berkata majlis menerima puluhan aduan setiap hari mengenai perkhidmatan perbandaran, infrastruktur dan kemudahan awam, mencerminkan tahap jangkaan penduduk terhadap pengurusan bandar. Beliau mengakui majlis beroperasi dalam had kewangan, tenaga kerja dan prosedur yang ketat dan projek hanya dilaksanakan selepas penilaian, reka bentuk, kelulusan dan peruntukan bajet.
“Setiap aduan memerlukan penilaian dan susulan yang betul. Sesetengah isu mungkin memerlukan tempoh lebih lama disebabkan prosedur operasi standard,” kata Yii, yang turut menyatakan majlis sedang mengkaji sistem pengendalian aduan untuk memperbaiki ketelusan dan penjejakan. Majlis menyediakan beberapa saluran untuk orang ramai membuat aduan termasuk Miri Smart City Command Centre, Talikhidmat dan sesi penglibatan bersama ahli majlis — dan beliau menggalakkan penggunaan saluran tersebut.
Kesimpulan
Anugerah Asean Clean Tourist City memberi pengiktirafan kepada Miri, tetapi pemerhatian di lapangan dan kenyataan pihak berkuasa menunjukkan usaha mengekalkan imej itu memerlukan tindakan berterusan: pematuhan pengusaha, penguatkuasaan kontrak, perancangan infrastruktur jangka panjang dan penglibatan komuniti. Majlis Bandaraya Miri menyatakan ia terbuka kepada cadangan membina dan sedang menumpukan usaha menangani punca masalah bagi memastikan kemudahan bandar bertambah baik untuk penduduk dan pengunjung.
