KUALA LUMPUR, 30 Jun — Ketika konflik di Timur Tengah mengancam untuk mengganggu pasaran tenaga global dan menimbulkan kebimbangan mengenai harga bahan api, cita-cita nuklear Malaysia yang telah lama terpendam kini kembali mendapat perhatian.
Dengan jangkaan kerajaan bahawa negara akan merasai kesan daripada peningkatan kos tenaga dalam beberapa bulan akan datang, para pembuat dasar semakin banyak bercakap tentang keperluan untuk mempelbagaikan sumber tenaga Malaysia dan memperkukuh keselamatan tenaga jangka panjang.
Dalam beberapa bulan kebelakangan ini, perbincangan mengenai tenaga nuklear telah timbul semula, menimbulkan persoalan sama ada Malaysia akhirnya akan lebih dekat untuk menyertai barisan negara yang menghasilkan elektrik melalui kuasa nuklear.
Di mana sebenarnya kedudukan negara hari ini?
Jawapannya, menurut Dasar Teknologi Nuklear Kebangsaan (DTNN) 2030, adalah bahawa Malaysia telah memiliki ekosistem nuklear yang besar — cuma ia tidak tertumpu pada pengeluaran elektrik.
Sementara perbincangan awam lebih banyak memfokuskan kepada loji kuasa nuklear, pelan hala tuju kerajaan menunjukkan teknologi nuklear sebenarnya telah digunakan di seluruh sektor pertanian, penjagaan kesihatan, pembuatan, penyelidikan dan pemantauan alam sekitar.
Dalam banyak aspek, perjalanan nuklear Malaysia bermula beberapa dekad lalu.
Malaysia telah mengendalikan reaktor penyelidikan Triga Puspati sejak 1982, menjadikannya salah satu kemudahan nuklear yang beroperasi paling lama di Asia Tenggara. Di bawah pengendalian Nuklear Malaysia, reaktor ini digunakan untuk penyelidikan, latihan dan pengeluaran radioisotop untuk perubatan, pertanian dan industri.
Salah satu kejayaan nuklear negara yang kurang dikenali, bagaimanapun, dapat ditemukan bukan di makmal, tetapi di sawah padi.
Menurut dokumen dasar, Malaysia telah membangunkan lebih daripada 30 varieti tanaman dan biji benih melalui pembiakan mutasi, sebuah teknik yang menggunakan sinaran untuk memperbaiki ciri-ciri tanaman.
Antara yang paling berjaya ialah varieti padi IS21, yang mendapat pengiktirafan antarabangsa daripada Badan Tenaga Atom Antarabangsa (IAEA) dan Pertubuhan Makanan dan Pertanian (FAO).
Teknologi nuklear juga memainkan peranan penting dalam penjagaan kesihatan.
Dokumen dasar mencatatkan bahawa Malaysia mempunyai 38 pusat radioterapi, 36 pusat perubatan nuklear dan lebih daripada 1,700 kemudahan radiologi di seluruh negara pada tahun 2019.
Bagi ribuan pesakit kanser, teknologi nuklear sudah menjadi sebahagian daripada rawatan harian melalui pengimejan diagnostik, radioterapi dan prosedur perubatan khusus.
Namun, cita-cita kerajaan melangkaui itu.
Di bawah DTNN 2030, Malaysia berhasrat untuk memperkukuh keupayaan tempatan dalam mereka bentuk, membangun dan mengeluarkan alat-alat dan komponen reaktor berkaitan nuklear sambil meningkatkan penyertaan dalam rantaian bekalan teknologi nuklear global.
Menjelang 2030, kerajaan meramalkan eksport produk dan perkhidmatan teknologi nuklear boleh mencapai RM2.403 bilion setiap tahun.
Ini hanyalah sebahagian daripada inisiatif di bawah DTNN 2030.
Pelan hala tuju ini jauh lebih luas, merangkumi segala-galanya daripada pembangunan infrastruktur dan latihan modal insan kepada pengurusan sisa radioaktif, keselamatan dan keselamatan nuklear, keupayaan penyelidikan serta kerjasama antarabangsa.
Dasar ini juga mencadangkan rancangan untuk mengukuh keupayaan pemantauan alam sekitar menggunakan teknik analisis nuklear dan memperluas kumpulan saintis, jurutera dan pakar nuklear di negara ini.
Secara keseluruhannya, inisiatif ini menunjukkan Malaysia sedang membina banyak keupayaan yang berkaitan dengan negara nuklear yang maju, walaupun ia belum berkomitmen untuk menghasilkan elektrik melalui kuasa nuklear.
Pembezaan itu adalah penting.
Walaupun terdapat perbincangan terkini mengenai kuasa nuklear, DTNN 2030 lebih memfokuskan kepada pengembangan aplikasi nuklear yang aman berbanding menetapkan pelan hala tuju untuk membina loji kuasa nuklear.
Namun, asas yang dibangunkan adalah blok bangunan yang sama yang diperlukan oleh negara-negara yang mengejar program nuklear yang lebih luas.
Nurhisham Hussein, Penasihat Ekonomi Perdana Menteri, baru-baru ini berpendapat bahawa tenaga nuklear mungkin akhirnya diperlukan untuk keperluan elektrik jangka panjang Semenanjung Malaysia, dengan mengatakan tenaga solar sahaja tidak boleh memberikan penghasilan beban kekal yang stabil sedangkan semenanjung kekurangan sumber hidroelektrik yang tersedia di Sabah dan Sarawak.
Beliau menggambarkan tenaga nuklear sebagai “jalan yang harus diambil” untuk Semenanjung Malaysia, sambil mengakui bahawa sebarang langkah memerlukan pendidikan awam yang meluas, reformasi dasar, perjanjian antarabangsa dan rangka kerja pengurusan sisa yang komprehensif.
Dasar itu sendiri mengakui bahawa Malaysia masih berada di peringkat awal berbanding negara nuklear yang lebih maju walaupun telah mempunyai pengalaman lebih daripada empat dekad dalam sektor ini.
Namun, untuk sekarang, jejak nuklear negara sudah lebih besar daripada yang disedari oleh ramai rakyat Malaysia.
