JAKARTA, 20 Jun — Rancangan Indonesia untuk mengetatkan pengawasan eksport komoditi strategik menerusi rangka kerja pemantauan yang baharu berkaitan dengan negara sedang diperhatikan dengan teliti oleh pemain industri di Malaysia serta pembeli dan peniaga di pasaran utama, dengan para penganalisis menilai kemungkinan implikasinya terhadap perdagangan minyak sawit global.
Rangka kerja ini merupakan sebahagian daripada usaha kerajaan yang lebih luas untuk meningkatkan pengawasan transaksi eksport, membendung amalan seperti pengenaan invois yang rendah dan penetapan harga pemindahan, serta memastikan lebih banyak pendapatan eksport kekal dalam sistem kewangan domestik.
Perkembangan ini sangat penting untuk industri minyak sawit kerana Indonesia dan Malaysia bersama-sama menyumbang lebih daripada 80 peratus daripada eksport minyak sawit global, menjadikan perubahan dasar di mana-mana negara mendapat perhatian ketara daripada pembeli dan peniaga antarabangsa.
Menurut unjuran oleh Jabatan Pertanian Amerika Syarikat (USDA), Indonesia dijangka menghasilkan sekitar 46 juta tan minyak sawit pada tahun pemasaran 2024/25, manakala Malaysia diunjurkan menghasilkan sekitar 19.4 juta tan, mengekalkan posisi mereka sebagai dua pengeluar terbesar dunia.
Pengexport Mencari Kepastian
Kebimbangan awal mengenai dasar ini dikongsi oleh para pengexport di kedua-dua negara, kata Penasihat Menteri (Ekonomi) di Kedutaan Malaysia di Jakarta, Ahmad Akmal Muhamad.
Beliau menyatakan bahawa pihak perniagaan telah meminta penjelasan lanjut tentang cara rangka kerja ini akan dilaksanakan, terutamanya mengenai sama ada dokumentasi eksport sedia ada dan prosedur komersial akan digantikan di bawah sistem baharu ini.
“Pengexport dari Malaysia dan Indonesia menyuarakan kebimbangan terhadap dasar ini, terutamanya kerana butiran pelaksanaan belum diumumkan,” katanya kepada Bernama.
Rangka kerja ini, yang diumumkan oleh Presiden Prabowo Subianto pada bulan Mei, sedang dilaksanakan melalui Danantara Sumberdaya Indonesia (DSI), sebuah entiti berkaitan kerajaan yang bertanggungjawab memantau eksport komoditi strategik terpilih, termasuk minyak sawit mentah (CPO), arang batu dan ferrolegasi.
Ia melengkapi peraturan Keluaran Pertukaran Asing daripada Eksport Sumber Alam (DHE SDA) yang dipinda, yang memerlukan lebih banyak hasil eksport kekal dalam sistem kewangan domestik.
Ahmad Akmal berkata, enggagement seterusnya dengan pihak berkuasa Indonesia menunjukkan bahawa kerajaan sedang bergerak ke arah pendekatan yang berfokus kepada pemantauan dan bukannya pengubahsuaian menyeluruh proses eksport yang sedia ada.
Dokumentasi eksport yang sedia ada dijangka akan kekal, manakala peranan DSI berkemungkinan akan memfokuskan kepada digitalisasi dan pemantauan transaksi eksport bagi meningkatkan keterlihatan terhadap pengiriman komoditi.
Laporan terkini juga mencadangkan bahawa DSI mungkin pada akhirnya berfungsi terutamanya sebagai badan pemantau dan pengawas, manakala pengexport terus mengurus hubungan dan transaksi komersial dengan pembeli luar negara.
Kesan Pasaran Terhad Diharapkan
Dalam konteks ini, Pengarah Jeneral Lembaga Minyak Sawit Malaysia (MPOB), Datuk Dr Ahmad Parveez Ghulam Kadir menyatakan bahawa rangka kerja ini seharusnya dilihat terutamanya sebagai penyesuaian peraturan domestik yang bertujuan untuk meningkatkan ketelusan dan pengawasan perdagangan.
“Pada tahap ini, kami tidak menjangkakan sebarang perubahan struktur atau gangguan jangka panjang terhadap bekalan fizikal minyak sawit global,” katanya.
Ahmad Parveez mengingatkan bahawa penjelasan terkini daripada pihak berkuasa Indonesia menunjukkan bahawa rangka kerja ini difokuskan untuk memperkuat pemantauan, laporan dan penilaian harga yang adil, bukannya secara langsung campur tangan dalam kontrak komersial sedia ada atau hubungan pelanggan yang telah ditetapkan.
Oleh itu, beliau berkata, sebarang penyesuaian pasaran berkemungkinan besar akan bersifat sementara dan terhad kepada penyesuaian pentadbiran semasa tempoh peralihan.
Ahmad Parveez menjelaskan bahawa tiada perubahan signifikan dalam bahagian pasaran Malaysia dijangka pada tahap ini, menekankan bahawa eksport minyak sawit Malaysia banyak dipengaruhi oleh bekalan yang tersedia dan keadaan pasaran semasa.
“Walaupun terdapat jurang bekalan sementara daripada Indonesia, Malaysia tidak akan dapat sepenuhnya menggantikan jumlah Indonesia di pasaran global,” jelasnya.
Menurut Persatuan Minyak Sawit Indonesia (GAPKI), Indonesia mengekspot 32.34 juta tan minyak sawit dan produk berkaitan pada tahun 2025.
Malaysia mengekspot sekitar 16.9 juta tan minyak sawit dan produk berasaskan minyak sawit dalam tempoh yang sama, menurut data MPOB.
Ahmad Parveez juga menyatakan bahawa pembeli utama tidak dijangka membuat perubahan ketara kepada strategi pembelian mereka, memandangkan keputusan pembelian akan terus dipacu oleh daya saing harga, ketersediaan produk dan kebolehpercayaan penghantaran.
Bagi pasaran Eropah, beliau menyatakan kepatuhan terhadap kelestarian, jejak yang jelas dan keperluan dokumentasi tetap menjadi pertimbangan utama tanpa mengira perubahan kepada sistem pentadbiran eksport.
Pemantauan yang Lebih Kuat, Keterlihatan yang Lebih Tinggi
Walaupun pemerhati industri Malaysia menjangkakan kesan terhad terhadap aliran perdagangan dalam jangka pendek, para ekonom Indonesia melihat dasar ini sebagai sebahagian daripada usaha yang lebih luas untuk memperkuat kedudukan negara dalam pasaran komoditi global.
Penganalisis Ekonomi dan Perniagaan, Dr Muhammad Ramaditya, berkata penggabungan pengawasan eksport di bawah satu rangka kerja dapat meningkatkan kedudukan tawar Indonesia di pasaran komoditi global sebagai pengeluar CPO terbesar di dunia.
Pensyarah Sains Pentadbiran Universiti Indonesia itu menyatakan bahawa pengawasan yang lebih kuat akan memberi Indonesia gambaran yang lebih baik terhadap aliran eksport dan maklumat harga, membolehkan pembuat dasar meningkatkan tadbir urus eksport komoditi strategik dan mengurangkan kebergantungan terhadap orang tengah luar.
Beliau berkata rangka kerja ini perlu dilihat bersama peraturan DHE SDA yang dipinda, kerana kedua-dua langkah ini direka untuk meningkatkan pemantauan hasil eksport, mengukuhkan kecairan pertukaran asing dan menyokong ketahanan ekonomi jangka panjang.
Menurut Ramaditya, dasar ini juga mencerminkan usaha kerajaan untuk membendung kebocoran yang berlaku akibat amalan seperti pemasangan invois rendah dan penetapan harga pemindahan, sambil memastikan lebih banyak hasil komoditi menyumbang kepada ekonomi domestik.
Selain daripada tata kelola dan matlamat pendapatan, beliau menambah bahawa pengawasan yang lebih ketat dapat meningkatkan jejak dan ketelusan di sepanjang rantaian bekalan minyak sawit, seterusnya menyokong usaha Indonesia untuk memenuhi keperluan kelestarian yang semakin dituntut oleh pasaran antarabangsa, termasuk di bawah Peraturan Deforestasi Kesatuan Eropah (EUDR).
Pelaksanaan Tetap Kunci
Walau bagaimanapun, Ramaditya memberi amaran bahawa kejayaan inisiatif ini bergantung kepada pelaksanaannya, khususnya kesediaan infrastruktur digital DSI dan kapasiti operasi untuk mengendalikan volume perdagangan komoditi Indonesia yang besar dengan efisien.
Beliau berkata cabaran bagi pembuat dasar adalah untuk memperkuat pengawasan tanpa mencipta beban pentadbiran tambahan yang boleh memberi kesan kepada kecekapan aktiviti eksport.
Ramaditya juga memberi amaran bahawa sebarang persepsi intervensi yang berlebihan dalam mekanisme penetapan harga boleh menimbulkan kebimbangan di kalangan perniagaan mengenai kecekapan pasaran, walaupun adanya jaminan kerajaan bahawa transaksi berasaskan pasaran akan diteruskan.
Walaupun rangka kerja ini pada awalnya dilihat terutamanya sebagai langkah tadbir urus eksport, para penganalisis menyatakan bahawa impak jangka panjangnya juga mungkin bergantung kepada sama ada ia meningkatkan ketelusan dan jejak di sepanjang rantaian bekalan tanpa mengganggu aliran perdagangan.
Ketika Indonesia dan Malaysia terus mendominasi perdagangan minyak sawit global, kedua-dua negara menghadapi permintaan yang semakin meningkat daripada pasaran antarabangsa untuk pengesanan yang lebih kuat, kelestarian dan ketelusan rantaian bekalan. — Bernama
